Op 31 mei hebben de staatssecretaris van Defensie en de vakbonds-onderhandelaars een resultaat bereikt over een verbetering van de arbeidsvoorwaarden van het defensiepersoneel. Niet zomaar een verbetering; aan de defensiemedewerkers wordt een in meerdere opzichten geweldig mooi pakket aan afspraken voorgelegd. De VBM en BBTV zijn zeer tevreden en willen dat zichtbaar maken door met een positief advies de achterbanraadpleging te starten.

De afspraken die in de concepttekst staan zijn in meerdere opzichten bijzonder.

De onderhandelaars hebben overeenstemming bereikt over diverse onderwerpen. Wij willen er hier enige highlighten:

-Het (concept-)arbeidsvoorwaardenakkoord heeft een looptijd van 3 jaar. Start 1 januari 2021 – sluit dus naadloos aan bij het aflopen van het vorige akkoord – en eindigt 31 december 2023.

-De lonen van het defensiepersoneel stijgen in drie stappen. De eerste stijging vindt (met terugwerkende kracht naar) 1 januari 2021 plaats en bedraagt 1,7%. De tweede stijging vindt plaats op 1 januari 2022. Deze stijging bedraagt 2,95%. De derde stijging vindt plaats op 1 januari 2023 en bedraagt 3,65%. Bij deze laatste stijging is er sprake van een bijzonderheid. Op 1 januari 2023 wordt ook de aanpassing aan het huidige bezoldigingsstelsel ingevoerd. Deze invoering heeft als zodanig een positief effect. Dat wordt versterkt door de procentuele verhoging van 3,65% daar overheen te laten lopen.

-Naast de structurele verhogingen is er een historisch hoge eenmalige uitkering afgesproken van 1750 euro.

-Beide veranderingen werken op de gebruikelijke wijze door naar diverse groepen post-actieve defensiemedewerkers, waarvan de UGM-ers het grootste deel vormen.

Bezoldigingsstelsel

Op 1 januari 2023 wordt het bestaande bezoldigingsstelsel van militairen vervangen door een nieuw stelsel. Daarmee wordt invulling gegeven aan de intentie en latere afspraken in eerdere arbeidsvoorwaarden-akkoorden.

Het onder woorden brengen van wat de exacte effecten van de introductie van de nieuwe salaristabel zal zijn, is erg ingewikkeld. Al was het maar omdat deze effecten niet voor alle groepen hetzelfde zijn. Er zijn verschillen tussen militairen van verschillende krijgsmachtdelen, tussen militairen van verschillende rangen, en zelfs tussen militairen van dezelfde rang.

Er zijn echter wel duidelijke lijnen te schetsen.

In de eerste plaats wordt er voortaan een onderscheid gemaakt tussen militairen in initiële opleiding en militairen op functie. Voor militairen op functie wordt de minimale bezoldiging in de nieuwe tabel 14 euro per uur oftewel 2310 euro per maand. Zoals hiervoor al opgemerkt gaat daar de loonsverhoging op 1 januari 2023 nog overheen.

In de tweede plaats zijn de tabellen zo vorm gegeven dat militairen in de laagste rangen een groter financieel voordeel gaan ontvangen dan militairen in hogere rangen.

In de derde plaats is er voortaan geen verschil in bezoldiging meer tussen militairen van verschillende krijgsmachtdelen, die op een vergelijkbaar zware functie werken.

In de vierde plaats wordt het aantal stappen, periodieken teruggebracht. Per rang is de hoogste trede maximaal trede 11. Er is voortaan geen max-max sprong meer.

In de vijfde plaats blijven militairen in beginsel elk jaar een salarissprong maken op een klikmoment, dat bepaald wordt door het moment van overgang van de opleidingstabel naar de salaristabel.

Voor nieuw instromende militairen, die tijdelijk als soldaat, matroos, korporaal en sergeant dienen, betekent de introductie van de nieuwe salaristabellen dat zij over hun dienperiode er zo’n 10% op vooruitgaan. Dat geldt ook voor de vergelijkbare groep officieren. Militairen die langer in dienst blijven, nemen deze verbetering mee in de rest van hun carrière.

Burgermedewerkers van Defensie ontvangen uiteraard de hiervoor genoemde loonontwikkeling. Voor vele burgermedewerker van defensie komt daar nog een extra verbetering bij. Ook voor burgermedewerkers gaat de ondergrens van 14 euro gelden als zij 22 jaar zijn. Zittende medewerkers in de schalen 3 tot en met 7 krijgen 1 periodiek extra. Verder wordt aan die schalen 1 periodiek toegevoegd, waardoor ook de medewerker die al op zijn/haar maximum zit een extra stap kan maken.

Militairen die op dit moment al in dienst zijn worden bij de introductie van de nieuwe salaristabel van de bestaande tabel naar de nieuwe overgebracht. Dat gebeurt op een wijze die invulling geeft aan de in het verleden gemaakte afspraak dat niemand er op achteruit mag gaan. Zij die daarvoor bevreesd waren of zijn, moet dit comfort geven. De toekomst ziet er echter feitelijk veel beter uit. Als de nieuwe bezoldigingstabel door de aangebrachte veranderingen een verbetering bevat ten opzichte van de huidige bedragen, dan geldt die uiteraard ook voor degene die wordt overgebracht.

Uit het vorig jaar door de defensiemedewerkers verworpen “maximaal haalbare pakket” zijn meerdere onderwerpen gehaald die – aangepast – in het voorliggende resultaat terugkeren.

Twee onderwerpen willen we graag extra toelichten:

-In het “maximaal haalbare pakket” zat een aanpassing van de tegemoetkoming voor woon- werkverkeer. De systematiek – werken met forfaitaire bedragen en pro rato - keren terug. Thans wordt de tegemoetkoming echter bij gebruik van eigen vervoer naar 19 cent gebracht. Ongeacht of er sprake is van een niet of moeilijk met openbaar vervoer bereikbare locatie of niet. Thans wordt er een tegemoetkoming geïntroduceerd voor de medewerkers die naast een weekendreis ook een midweekreis maakt. Thans wordt de eigen bijdrage voor medewerkers die de NS-businesskaart alleen voor zakelijk reizen gebruiken, afgeschaft.

-Medewerkers die thuiswerken krijgen recht op een thuiswerkvergoeding en een (aangepaste) internetvergoeding.

In het “maximaal haalbare pakket” was een paragraaf gewijd aan een uitwerking voor defensiemedewerkers van de afspraken in het pensioenakkoord over duurzame inzetbaarheid.

Mede op basis van kritische signalen die er in de loop van de tijd kwamen uit de groep ‘medewerker met een FLO-functie’ zijn in het resultaat meer concrete maatregelen opgenomen, die tegemoet moeten komen aan die kritiek. Zo krijgen zij het recht om langer door te werken (op eigen functie) en wordt de als rigide ervaren bijverdienregel versoepeld.

In het resultaat zitten niet alleen afspraken die betrekking hebben op wat zou kunnen worden omschreven als harde arbeidsvoorwaarden. In het pakket zitten ook afspraken die slaan op een bredere vernieuwingsagenda en organisatieverandering.

Het onderhandelaarsresultaat

Hierboven hebben we geprobeerd om een korte samenvatting te geven van de belangrijkste afspraken in het resultaat. Als je het complete onderhandelaarsresultaat wil nalezen dan kan dat op de VBM-website (onderaan de pagina; daar vind je tevens alle bijlagen). Je zult dan ook gelijk zien dat elke poging tot samenvatten gebaseerd is op keuzes en dat details onderbelicht blijven.Toch raden wij je aan de komende tijd de moeite te nemen om de teksten door te nemen.

Digitale Trivizier en stemcode

Zoals gebruikelijk zullen de leden van de VBM en BBTV op het huisadres een brief ontvangen met een stemcode, die zij kunnen gebruiken om hun opvatting over het resultaat kenbaar te maken. In de week van 8 juni 2022 zal er ook een digitale Trivizier worden uitgebracht, waarin wij het resultaat in het algemeen en de onderdelen van het resultaat in het bijzonder verder zullen toelichten.

Defensie en de vakbonden voor defensiepersoneel hebben vandaag een arbeidsvoorwaardenresultaat bereikt voor de periode 2021 tot en met 2023. Afgesproken zijn salarisverhogingen met een totaaleffect van 8,5 procent over 3 jaar en een eenmalige uitkering van 1.750,- euro voor alle defensiemedewerkers. Verder is er een nieuw loongebouw voor militairen en gaan de belangrijkste toelagen flink omhoog. Alles bij elkaar leidt dit ertoe dat medewerkers in de lagere rangen en schalen er tot meer dan 20 procent op vooruit kunnen gaan. De bonden zullen het resultaat met een positief advies voorleggen aan hun achterban.

Een belangrijk punt is de modernisering van het oude loongebouw van Defensie. Bij overgang naar de nieuwe salaristabel ontvangen militairen de hogere salarisbedragen die bij de nieuwe tabel horen. De invoering van een nieuwe militaire salaristabel zorgt ervoor dat militairen sneller meer salaris verdienen. Dit leidt over de gehele loopbaan tot een hoger salaris. Hiermee ontstaat een aantrekkelijk perspectief, waarin langer bij Defensie blijven veel beter wordt beloond.

Niet alleen het perspectief wordt beter, ook de basis wordt steviger. Het basisloon binnen Defensie voor burgers boven de 21 jaar en militairen op functie gaat straks 14 euro per uur of meer bedragen. Hiermee is Defensie in staat om beter te concurreren op de arbeidsmarkt. Voor burgers komt daar een extra salarisverhoging bij voor alle medewerkers tot en met schaal 7.

Naast salarisverhoging zijn, om recht te doen aan operationele inspanningen, de oefentoelage en de uitzendtoelage met terugwerkende kracht verhoogd. Daarnaast is de tegemoetkoming woon-werkverkeer aanzienlijk verbeterd, en is er een thuiswerkvergoeding ingevoerd. De sociale partners hebben daarnaast afspraken gemaakt over het verbeteren van de werk-privé balans en nieuwe aanstellings- en contractvormen. Ook krijgen nieuwe plaatsingen een minimale plaatsingsduur van 3 jaar met een maximum van 7 jaar. Dit maakt Defensie een veel aantrekkelijkere werkgever.

Staatssecretaris van Defensie Christophe van der Maat is blij met het resultaat: “Het sluiten van een nieuw arbeidsvoorwaardenakkoord heeft topprioriteit, de minister en ik zijn dan ook blij met het resultaat dat we nu hebben bereikt. We zetten hiermee een stevige stap voorwaarts, voor de huidige en toekomstige medewerkers.” Ook de voorzitters van de bonden reageren positief. “Met dit resultaat kunnen we de toekomst met vertrouwen tegemoet zien. Dit resultaat gaat zorgen voor behoud van mensen voor de organisatie en draagt bij aan het vergroten van de operationele gereedheid van de krijgsmacht”, aldus Rob Pulles (GOV-MHB). Jean Debie (VBM): “Ik ben blij dat wij een fatsoenlijke loonsverhoging hebben afgesproken. Daarnaast is het loongebouw voor militairen en burgers met name in de lagere rangen en schalen verbeterd, wat voor velen essentieel is.” Volgens Sven Schuitema (MARVER/AFMP/FNV Overheid) ligt er een mooi resultaat. “Er is hard aan gewerkt. Het is nu aan de leden om dit resultaat te beoordelen. Ze hebben lang genoeg moeten wachten, maar ik denk dat dit resultaat het wachten waard was.” Jan Kropf (ACOM) spreekt van respect voor het personeel: “Uit dit totaalpakket blijkt respect en waardering voor het personeel van Defensie. De basis is op orde en er wordt een betere vergoeding gegeven in het geval van operationele inzet.”

De bonden laten Defensie op 7 juli weten of hun leden met de afspraken kunnen instemmen, waarna een definitief akkoord eventueel kan worden ondertekend.

De krijgsmacht biedt volop mogelijkheden om een opleiding of cursus te volgen die jouw kansen op de arbeidsmarkt vergroot. Militairen vanaf FPS Fase 2 bouwen namelijk een persoonlijk opleidingsbudget op dat aardig kan oplopen. In het Algemeen militair ambtenarenreglement (AMAR) is vastgelegd wat er allemaal wel én niet mogelijk is. In het woud van info zochten wij voor je uit wat de meest gestelde vragen over het opleidingsbudget zijn. Hieronder tref je het overzicht.

Wanneer heb ik recht op het persoonlijk opleidingsbudget?

Elke militair in FPS Fase 2 bouwt gedurende de diensttijd een opleidingsbudget op dat hij/zij kan inzetten voor het volgen van een opleiding naar keuze. De militair in FPS fase 3 die FPS fase 2 niet heeft doorlopen, krijgt de maximale opleidingsaanspraak van € 7.200. Het budget wordt nog eens aangevuld met vastgestelde bedragen aan de hand van het uitzendverleden van de militair.

Wanneer kan ik gebruikmaken van mijn persoonlijk opleidingsbudget?

Je bespreekt je studiewensen met de zogenoemde employabilitybegeleider (de nieuwe benaming voor loopbaanbegeleider) en dient daarna de aanvraag in.

Hoe vraag ik een opleiding aan?

De aanvraag kan via Selfservice - Opleiding en Kwalificeren - Opleidingsplan. Je moet dan kiezen voor de opleidingsreden ‘Persoonlijk opleidingsbudget’. Als je een opleiding uit het Persoonlijk opleidingsbudget wilt aanvragen die niet voorkomt in de opleidingstabel, kun je ook cursuscode 051213 (Persoonlijk Opleidingsbudget) gebruiken.

Hoe kan ik aanspraak maken op mijn persoonlijk opleidingsbudget?

Samen met de employabilitybegeleider ga je kijken welke mogelijkheden er zijn. De begeleider heeft inzicht in de hoogte van het budget en kan je adviseren over studietrajecten. Daarnaast overleg je ook met je commandant over de studie-aanvraag, de locatie, te declareren kosten en wanneer de opleiding plaatsvindt.

Waar kan ik vinden hoeveel budget ik heb opgebouwd?

Zowel het individueel opgebouwde budget als de opgenomen bedragen zijn zichtbaar in de Selfservice-Opleiding en in het Kwalificeren-Opleidingsplan.

Ik ben nu mbo-opgeleid en wil graag een hbo-opleiding gaan volgen; kan dat?

Ja, dat kan. De employabilitybegeleider zal met je bespreken of deze opleiding gericht is op jouw loopbaanmogelijkheden binnen of buiten Defensie. Op basis van zijn kennis van opleidingen en de arbeidsmarkt zal de begeleider je adviseren over hoe het opleidingsverzoek ingediend kan worden.

Als ik een opleiding ga volgen, kan ik dan alle kosten declareren?

De kosten van de opleiding vallen onder dit budget. Naast de kosten van de opleiding zelf (zoals inschrijvings-, college- en examengelden), komen studieboeken en leermiddelen in aanmerking die de onderwijsinstelling verplicht stelt. Ondersteunende duurzame goederen zoals een duik- of motorpak, sportabonnementen of de kosten voor een aanvraag rijbewijs die tijdens en na de opleiding een hoge waarde houden voor privégebruik, komen niet voor vergoeding in aanmerking. De onderwijsinstelling stelt tijdens de opleiding dit soort goederen veelal ter beschikking of verhuurt deze. Let op! Computerapparatuur (waaronder tablets, notebooks, internetabonnementen en randapparatuur) komen ook niet voor vergoeding in aanmerking.

Als ik al gestudeerd heb, mag ik dan ook nog gebruikmaken van mijn persoonlijk opleidingsbudget?

Ja, jouw budget voor opleiding staat los van reeds gevolgde opleidingen.

Hoeveel budget is er voor mij beschikbaar?

Hoe hoog jouw budget is, kun je in Peoplesoft opzoeken. De vuistregel: vanaf het moment van overstap van Fase 1 naar Fase 2 ga je een aanspraak opbouwen. Dat begint bij € 1.200 en kan oplopen tot € 7.200. Militairen in Fase 3 die nooit Fase 2 hebben doorlopen, hebben recht op dat laatste bedrag. Daarbovenop kun je een bedrag opbouwen dat afhankelijk is van je uitzendverleden (van € 600 tot maximaal € 2.400 extra). Je kunt dus maximaal € 9.600 opbouwen.

Ik ben nu FPS 2- of FPS 3-militair en neem op korte termijn ontslag. Mag ik dan na ontslag nog steeds gebruik maken van mijn opleidingsbudget?

Nee, je dient een opleiding aangevraagd en de kosten gedeclareerd te hebben van je budget vóórdat je met ontslag gaat als militair. Na het ontslag als militair is het namelijk niet meer mogelijk om kosten te declareren uit je opleidingsbudget.

Moet ik het opleidingsbudget terugbetalen als ik mijn opleiding niet afmaak?

In het AMAR is een uitgebreid artikel (16e) opgenomen waarin wordt aangegeven wanneer terugbetalingsverplichtingen van kracht zijn. Die zijn er namelijk in een aantal gevallen. Als het bijvoorbeeld ‘aan jou te verwijten is’ dat je uit de opleiding wordt gezet, dien je de opleidingskosten geheel of gedeeltelijk terug te betalen. Maar bijvoorbeeld ook als je uit de dienst wordt ontslagen. En zo zijn er nog wat bepalingen. Het is dus belangrijk om vóór je aan een opleiding begint, alle voorwaarden goed te bespreken met jouw employabilitybegeleider. Daarmee voorkom je nare verrassingen achteraf.

Zoals je kunt lezen, is er binnen het persoonlijk opleidingsbudget een hoop mogelijk. De eerste stap naar een opleiding begint in ieder geval altijd met een gesprek met de employabilitybegeleider. Ook zul je je opleidingswensen tijdens een loopbaangesprek moeten vastleggen in een POP (persoonlijk ontwikkelplan)-gesprek. Het is ook goed om je te realiseren dat Defensie jou in staat moet stellen om jouw opleiding (na goedkeuring) in alle redelijkheid te volgen en dat je vrij kunt krijgen om opdrachten uit te voeren en/of om te studeren, maar dat je commandant deze ‘vrijstellingen’ altijd kan intrekken als er een zwaarwegend dienstbelang is.

Maarten de Haas is met zijn 18 dienstjaren bij de BBTV een ervaren vakbondsjurist. Tijdens zijn loopbaan stond hij een keur aan defensiemedewerkers bij. We legden deze doorgewinterde meester in de rechten 5 vragen voor.

1. Welke problemen onder defensiemedewerkers zie je regelmatig terugkeren?

‘’Tussen werknemer-werkgever zie ik vaak dezelfde hete hangijzers. Als ik een top 3 moest samenstellen, staat ontslag bovenaan. Dat heeft natuurlijk een grote impact op iemands leven, en men schakelt ons dan al snel in voor advies of hulp. Daarna volgen de (slechte) beoordeling door de leidinggevende en de functietoewijzing (-> is die wel eerlijk gegaan?).’’

2. Welke problemen op de defensiewerkvloer zijn nieuw?

‘’Toen ik bij de BBTV begon, was er nog maar net internet en communiceerden we voornamelijk per telefoon en post met de leden die we bijstonden. Nu speelt ons leven zich grotendeels online af. Voorheen dacht je wel 3 keer na voordat je een brief schreef en de envelop dicht likte, nu heb je een appje of chat in no time verstuurd. Foute teksten of afbeeldingen die je misschien gedachteloos verzendt, kunnen verstrekkende gevolgen hebben doordat mensen er aanstoot aan nemen. Ik heb al verschillende defensiemedewerkers bijgestaan die zo tegen de lamp zijn gelopen.’’

3. Hang je dan meteen aan de hoogste boom?

‘’Niet in alle gevallen, maar het is goed mogelijk dat je wel wordt ontslagen. Sociale veiligheid is nu een belangrijk onderwerp en voor discriminatie geldt een zero tolerance-beleid. Maar ook als er geen ontslag volgt, is de (sociale) impact vaak groot voor de militair.’’

4. Na ‘The Voice’ komen er veel gevallen van grensoverschrijdend gedrag naar buiten. Binnen Defensie ook?

“Het verschil met The Voice is dat er binnen Defensie al veel langer aandacht is voor sociale veiligheid. Dat neemt niet weg dat grensoverschrijdend gedrag nog steeds voorkomt. John de Mol werd aangepakt omdat hij zei dat er voldoende loketten zijn waar vrouwen zich kunnen melden. Die loketten zijn er binnen Defensie ook, maar het gaat er uiteindelijk om dat er een cultuur ontstaat waarin zulk gedrag niet meer getolereerd wordt. En dat proces zal tijd kosten”.

5. Welke tips heb je?

‘’Zorg dat je de weg weet als je tegen problemen aanloopt. Wij kunnen je ook helpen het goede spoor te vinden. En daarnaast: denk goed na wat je van jezelf laat zien op social media, van Instagram tot LinkedIn. Je bent zichtbaarder dan je denkt.’’

Een aantal BBTV-leden zit op dit moment in Litouwen (als onderdeel van de enhanced Forward Presence). Sommigen vragen zich af of ze na terugkomst recht hebben op de veteranenstatus. Een meer dan logische vraag, want deze militairen en hun collega’s worden 6 maanden lang in het buitenland ingezet. Ze bereiden zich erop voor als een missie, het wordt beleefd als een missie en het thuisfront ervaart het als een missie. Maar is het dat ook? En krijg je dan de veteranenstatus na afloop?

De Tweede Kamer heeft in de Veteranenwet vastgelegd wanneer een persoon de veteranenstatus krijgt toegekend. Volgens die wet is een veteraan:

‘’De militair, de gewezen militair, of de gewezen dienstplichtige, van de Nederlandse krijgsmacht, dan wel van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger, en ook van het vaarplichtig koopvaardijpersoneel, die het Koninkrijk der Nederlanden heeft gediend onder oorlogsomstandigheden dan wel heeft deelgenomen aan een missie ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde voor zover deze missie bij regeling van Onze Minister is aangewezen.”

Met andere woorden, kort door de bocht samengevat: een veteraan is een militair (actief of uit dienst) die onder oorlogsomstandigheden of in een internationale rechtsorde-missie heeft gediend.

De vraag is nu: wordt de enhanced Forward Presence (eFP) in Litouwen als zodanig aangemerkt? Het antwoord daarop is kort: nee.

Om de veteranenstatus te krijgen moet de inzet dus onder oorlogsomstandigheden hebben plaatsgevonden of ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde (ook wel peacekeeping genoemd). eFP is een gezamenlijke NAVO-verdediging binnen het bondgenootschap en valt daardoor niet onder de gestelde eisen uit de Veteranenwet. Een officiële uitzending of missie is het dus niet, ook al voelt dat misschien wel zo.

Erkenning en waardering

Om personeel dat in Litouwen is ingezet tóch te eren met erkenning en waardering, heeft de minister van Defensie (met terugwerkende kracht) besloten om herinneringsmedailles uit te reiken. De Commandant der Strijdkrachten reikte in 2021 het eerste eremetaal uit aan de in 2017 en 2018 ingezette defensiecollega’s. De rest – inmiddels zo’n 3000 militairen – kregen en krijgen de medaille bij de eigen eenheid.

Op 27 januari 2022 heeft de hoogste ambtenarenrechter, de Centrale Raad van Beroep, een belangrijke uitspraak gedaan over het beroep van een groep cadetten.

Ze waren in beroep gegaan omdat ze na afronding van hun Korte Officiersopleiding (KOO) én vóٕór het begin van hun Vaktechnische Opleiding (VTO) waren bevorderd tot vaandrig/kornet en niet tot tweede luitenant. De reden hiervoor was dat cadetten die de Militair Wetenschappelijk Opleiding afronden, vóór aanvang van hun VTO wel meteen tot tweede luitenant worden bevorderd. De Raad stelde vast dat op het moment van afronding van de KOO en MWO dezelfde eindeisen gelden en ook dat de VTO voor zowel KOO- als MWO-cadetten hetzelfde is. Daarom is het in strijd met het gelijkheidsbeginsel dat KOO-cadetten na afronding van de KOO niet ook meteen tot tweede luitenant worden bevorderd. We adviseren om KOO-cadetten die nog bevorderd moeten worden of die al bevorderd zijn, te mailen naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. We zullen u dan verder adviseren.

(Foto: sgt Cristian Schrik)

Defensie en de vakbonden hebben de ambitie uitgesproken om voor de zomer tot een arbeidsvoorwaardenresultaat te komen.

Met het aantreden van een nieuw kabinet en het gesloten regeerakkoord zijn de omstandigheden om dat mogelijk maken gewijzigd. De veranderingen ten opzichte van vorig jaar bieden voldoende perspectief om de gesprekken te hervatten. Dit is de uitkomst van het sectoroverleg Defensie, dat op uitnodiging van de staatssecretaris op 8 februari heeft plaatsgevonden.

Zowel Defensie als de vakbonden onderkennen het belang om op korte termijn zichtbare stappen te laten zien aan het defensiepersoneel op het gebied van loonontwikkeling en de ontwikkeling van een nieuw loongebouw. Volgende week vinden de eerste verkenningen plaats over welke onderwerpen een nieuw akkoord moet bevatten.

(Foto: Phil Nijhuis)

De nieuwe oorlogsfilm Do not hesitate is de Nederlandse inzending voor Beste Internationale Film voor de Oscars van 2022. Do not hesitate is een indringende psychologische thriller, waarin drie jonge militairen worden uitgezonden naar het Midden-Oosten. De acteurs hebben geen defensie-achtergrond, en kregen daarom maandenlang de tijd om zich op hun militaire rol voor te bereiden. Maar hoe maak je van acteurs ‘echte’ militairen? XRcise interviewde aanstormend acteur Joes Brauers (22), die een van de hoofdrollen vertolkt.

Gefeliciteerd, de film is in première gegaan en staat op de longlist voor de Oscars. Hoe heb je de afgelopen tijd beleefd?

Joes: ‘’Ja, echt geweldig. De film wordt goed ontvangen in de pers en door het publiek (Do not hesitate krijgt in de meeste grote kranten 4 sterren, red.). Daar ben ik oprecht heel blij mee. Tegelijkertijd baal ik ook dat de corona-maatregelen nu veel mensen buiten de bioscoop houdt. Maar de eerste reacties zijn lovend, en het maakt veel los, ook onder (families van) veteranen. Heel bijzonder om te zien.’’

Je kreeg van de regisseur vooraf de opdracht om in 10 maanden tijd te transformeren in korporaal Erik; de militair die je in de film speelt. Waarom vond hij dat belangrijk?

‘’Regisseur Shariff Korver zei: kom na de voorbereidingsperiode niet als ‘een militair’ op de set, maar als ‘militair Erik’. Hij vertelde met andere woorden dat ik geen ‘soldaatje moest gaan spelen’ in de film. Dat werkt niet. Omdat je als acteur zonder defensie-ervaring al zo veel moet leren over het militair-zijn, ben je snel geneigd om je alleen daarop te focussen. Maar dan vergeet je van de militair óók een mens te maken. Dan krijgt de rol geen karakter.’’

Hoe ben je je gaan voorbereiden?

‘’Op verschillende manieren. Ik ben flink aan kracht- en conditietraining gaan doen, om er fysiek als een fitte militair uit te zien. Ik kwam uiteindelijk 8 kilo in spiermassa aan. Maar we hebben ook met verschillende veteranen gesproken, om uit de eerste hand verhalen over uitzendingen te horen. Daarnaast hebben we veel filmmateriaal en documentatie van Defensie bekeken om te zien hoe de opleidingen in elkaar zitten, hoe militairen zich voorbereiden op een missie en hoe ze van een uitzending terugkomen. Ik heb uiteindelijk tientallen docu’s gezien, zoals ‘De uitverkorenen’ over het Korps Mariniers bijvoorbeeld. Ik keek dan wat voor soort jongens ik voorbij zag komen, wat hun drijfveren zijn, en hoe ze onderling communiceren. Maar ook wat voor type militair de opleiding haalt en welk niet en wat het nou eigenlijk betekent om ‘geschikt’ te zijn. Door goed te observeren, kon ik mijn personage langzaam vormgeven.’’

Je kreeg als voorbereiding ook een militaire training. Hoe zag dat eruit?

‘’De filmmaatschappij had een militair adviseur ingehuurd; oud-commando Wesley de Blij. Hij is als militair en beveiliger meerdere keren in Afghanistan geweest. Met hem hebben we wekenlang gerepeteerd om alle militaire handelingen in de film zo echt mogelijk te laten lijken. We hebben samen patrouilles gelopen, wapenhandelingen verricht en zelfs een kip geslacht tijdens een survivalinstructie. Vooral het omgaan met onze persoonlijke wapens was belangrijk, want die heb je natuurlijk de hele tijd om je lijf hangen in de film – net als in de realiteit. We hebben eindeloos met de wapens gelopen; hoe hou ik het vast, hoe maak ik het schoon, hoe zorg ik dat ik het wapen nevernooit op een van mijn maten richt. We moesten het bewustzijn ontwikkelen dat je áltijd weet waar je loop heen wijst.’’

Werd je na al die voorbereidingen ook langzaam de ‘militair Erik’, die je in de film wilde zijn?

‘’Het viel me op dat de jongens en meiden die voor Defensie gaan werken, op jonge leeftijd in een superprofessionele en gestructureerde organisatie terechtkomen. De discipline en toewijding die ze opdoen, zetten ze in om iets te betekenen voor de wereld, om anderen te helpen en om te kunnen ingrijpen tijdens noodsituaties. Die mindset wilde ik als belangrijkste eigenschap in mijn personage stoppen. Erik moest voor mijn gevoel écht iemand zijn met een sterk moreel kompas, die het verschil wil maken en daar ook naar handelt. Daarnaast had de scriptschrijver bedacht dat Erik ook drummer is. En om daar feeling mee te krijgen, ben ik drumlessen gaan nemen. Ik vond het idee goed gevonden van de schrijver, want het leger heeft, net als drummen, ook een soort ritmische structuur. Eriks manier van bewegen en motoriek lijken dan ook op die van een drummer, en daarom trommelt hij met z’n vingers overal op. Door die details kon ik het personage meer en meer gestalte geven.’’

In de film kom jij met twee collega’s (de militairen Roy en Thomas) vast te zitten in woestijngebied nadat jullie pantservoertuig het begeeft. Vervolgens breekt – zonder het plot weg te geven – de pleuris uit. Waar gaat de film volgens jou over?

‘’Wij, de drie jonge militairen, zijn goed getraind en helemaal klaar voor onze uitzending, maar komen tijdens een actie buiten de poort in een situatie terecht, die van alle training afwijkt, en we moeten improviseren. We zijn van de buitenwereld afgesneden en moeten volledig zelfstandig handelen. De film gaat over verantwoordelijkheid nemen, en over twijfel. In een crisissituatie krijg je als manschap orders en ligt de verantwoordelijkheid uiteindelijk niet bij jou, maar wat als dat ineens wel zo is, omdat er geen commandant of kader meer is? Wat doe je in nood, als je het zware gewicht van de juiste beslissing op je schouders voelt drukken? Daar gaat de film in mijn ogen over.’’

Lees het volledige interview in de volgende XRcise (nummer 139, verschijningsdatum 24 december).

De film Do not hesitate draait na de lockdown weer in de bioscopen.

MARN1VB Chiem van Beljouw is met zijn 25 levensjaren veruit het jongste lid van het Algemeen Bestuur (AB) van defensievakbond BBTV/VBM. Als bestuurslid is hij onder meer verantwoordelijk voor het maken van beleid en de uitvoering ervan. Maar waarom wilde hij, als jonge militair, eigenlijk graag het AB in? En waarom vindt Chiem dat meer jonge defensiemedewerkers zich voor hun bond of de medezeggenschap zouden moeten inzetten? De redactie sprak met marinier-verbindelaar Van Beljouw, die net terug is van een uitzending naar Irak.

Uitgezonden naar Mali: waar heb je recht op?

90 collega’s van de luchtmacht zijn momenteel uitgezonden naar Bamako, de hoofdstad van Mali. Nederland ondersteunt daarmee de VN-missie Minusma met een C-130 Hercules-transportvliegtuig, inclusief bemanning en ondersteunend personeel. De militairen opereren vanuit Bamako en kunnen in het hele land worden ingezet. Maar waar heb je eigenlijk recht op als je wordt uitgezonden? En waar heb je géén recht op? We zetten het voor je op een rij.